Angular Cheilitis (โรคมุมปากอักเสบ หรือ ปากนกกระจอก)
Angular Cheilitis (โรคมุมปากอักเสบ) คืออะไร? สาเหตุ อาการ การวินิจฉัย และวิธีรักษา
โรคมุมปากอักเสบ คืออะไร? สาเหตุ อาการ การรักษา
โรคมุมปากอักเสบ หรือ ปากนกกระจอก
มุมปากแตก แดง แสบ เจ็บ ลอกเป็นขุย เป็นซ้ำบ่อย อาจเกิดจาก Angular cheilitis หรือภาวะอักเสบของมุมปาก ซึ่งไม่ได้มีสาเหตุมาจากการขาดวิตามินหรือการติดเชื้อราเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับความชื้นจากน้ำลาย การติดเชื้อแบคทีเรีย การระคายเคือง และโรคผิวหนังบางชนิดได้ การรักษาจึงควรพิจารณาจากลักษณะรอยโรค และสาเหตุของผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อช่วยให้อาการดีขึ้นและลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ
Angular Cheilitis (โรคมุมปากอักเสบ) คืออะไร?
โรคมุมปากอักเสบ คือ ภาวะอักเสบของผิวหนังบริเวณมุมปาก ซึ่งเป็นรอยต่อระหว่างผิวหนังริมฝีปาก กับเยื่อบุภายในช่องปาก สามารถเกิดได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ โดยอาจพบรอยโรคเพียงข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง มุมปากเป็นบริเวณที่มีการเคลื่อนไหวบ่อยทั้งขณะพูด รับประทานอาหาร และอ้าปาก หากมีน้ำลายสะสมเป็นเวลานาน ผิวหนังอาจเปื่อยและสูญเสียความแข็งแรงของเกราะป้องกันผิว ทำให้เกิดการอักเสบ และอาจมีการติดเชื้อแทรกซ้อนตามมา ภาวะนี้มักรักษาได้ แต่หากไม่แก้ไขปัจจัยกระตุ้น อาจเป็นเรื้อรังหรือกลับมาเป็นซ้ำได้บ่อย
อาการของโรคมุมปากอักเสบ
อาการที่พบบ่อยของโรคมุมปากอักเสบ ได้แก่
- มุมปากแดง: ผิวหนังบริเวณมุมปากมีสีแดง หรือสีคล้ำกว่าผิวโดยรอบ
- มุมปากแตกเป็นร่อง: อาจเห็นเป็นรอยแยก หรือแผลถลอกบริเวณรอยพับของมุมปาก
- แสบหรือเจ็บ: โดยเฉพาะเวลาอ้าปากกว้าง พูด หรือรับประทานอาหาร
- ผิวหนังเปื่อยชื้น: อาจมีผิวสีขาวซีดจากความชื้นสะสม
- มีสะเก็ดหรือน้ำเหลือง: ในบางรายอาจมีเลือดซึม สะเก็ด และการติดเชื้อแทรกซ้อนได้
อาการอาจเป็นเพียงเล็กน้อยและหายได้เอง หรืออาจเป็นเรื้อรังหลายสัปดาห์ โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง
สาเหตุของโรคมุมปากอักเสบ
1. ความชื้นจากน้ำลายและการระคายเคือง
เป็นปัจจัยสำคัญที่พบได้บ่อย น้ำลายที่สะสมบริเวณมุมปากเป็นเวลานานสามารถทำให้ผิวหนังเปื่อย และเกิดการอักเสบจากการระคายเคืองได้ โดยมีปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่
- การเลียริมฝีปากบ่อย ๆ
- น้ำลายไหลขณะนอนหลับ
- ร่องมุมปากลึก
- ริมฝีปากแห้งและแตก
- การใส่ฟันปลอมที่ไม่พอดี หรือการเปลี่ยนแปลงของการสบฟัน
เมื่อเกราะป้องกันผิวเสียไป เชื้อโรคที่อาศัยอยู่บริเวณผิวหนังและช่องปาก อาจเพิ่มจำนวนและทำให้การอักเสบรุนแรงขึ้น
2. การติดเชื้อรา Candida
- เชื้อราในกลุ่ม Candida โดยเฉพาะ Candida albicans สามารถเกี่ยวข้องกับการเกิด Angular cheilitis ได้
- ผู้ที่มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น ได้แก่ ผู้ที่มีความชื้นบริเวณมุมปาก ผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ที่มีเชื้อราในช่องปากร่วมด้วย
- อย่างไรก็ตาม การตรวจพบ Candida ไม่ได้หมายความว่าเชื้อราเป็นสาเหตุของรอยโรคเสมอไป เพราะเชื้ออาจอาศัยอยู่ในช่องปากได้ตามปกติ จึงต้องพิจารณาร่วมกับอาการและผลตรวจทางคลินิก
3. การติดเชื้อแบคทีเรีย
- แบคทีเรีย เช่น Staphylococcus aureus อาจทำให้เกิดการอักเสบที่มุมปาก หรือเกิดการติดเชื้อซ้ำเติมในรอยโรคที่มีอยู่เดิม
- ลักษณะที่อาจพบ ได้แก่ มุมปากแดงมาก มีสะเก็ดเหลือง มีน้ำเหลือง หรือมีหนอง
- ในบางรายอาจพบทั้งการติดเชื้อราและแบคทีเรียร่วมกัน
4. ภาวะขาดสารอาหาร
ภาวะขาดสารอาหารบางชนิด อาจสัมพันธ์กับการเกิดภาวะมุมปากอักเสบได้ เช่น
- ภาวะขาดธาตุเหล็กหรือโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก
- ภาวะขาดวิตามินบี12: เกี่ยวข้องกับการสร้างเม็ดเลือดและการทำงานของระบบประสาท
- ภาวะขาดโฟเลต (Folate): มีบทบาทในการสร้างเม็ดเลือด
- ภาวะขาดวิตามินบี2 (Riboflavin): มีบทบาทต่อกระบวนการเผาผลาญและสุขภาพของผิวหนังและเยื่อบุ
- ภาวะขาดสังกะสี (Zinc): มีบทบาทในการซ่อมแซมเนื้อเยื่อและการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน
ไม่จำเป็นต้องตรวจหรือเสริมวิตามินทุกชนิดในผู้ป่วย แต่ควรพิจารณาจากประวัติ อาการร่วม และความเสี่ยงของแต่ละบุคคล
5. โรคประจำตัวและปัจจัยอื่นๆ
ภาวะที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคมุมปากอักเสบ ได้แก่
- โรคเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี
- ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง
- โรคภูมิแพ้ผิวหนัง (Atopic dermatitis)
- ภาวะปากแห้งหรือความผิดปกติของน้ำลาย
- การใช้ยาบางชนิดที่ทำให้ริมฝีปากแห้ง เช่น isotretinoin หรือ acitretin
- นอกจากนี้ การแพ้สัมผัสจากลิปสติก ลิปบาล์ม ยาสีฟัน น้ำยาบ้วนปาก หรือผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปาก ก็อาจทำให้เกิดผื่นอักเสบบริเวณริมฝีปากและมุมปากได้เช่นกัน
การวินิจฉัยโรคมุมปากอักเสบ
โดยทั่วไปแพทย์สามารถวินิจฉัยโรคนี้ได้จากการซักประวัติและตรวจร่างกาย โดยพิจารณาจาก
- ลักษณะของผื่น และตำแหน่งที่เป็นผื่น
- ระยะเวลาที่เป็นและประวัติการกลับเป็นซ้ำ
- การมีน้ำลายสะสม หรือการเลียริมฝีปากบ่อยๆ
- ประวัติการใช้ผลิตภัณฑ์ และยาที่อาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือการแพ้
- โรคประจำตัวและอาการที่บ่งชี้ภาวะขาดสารอาหาร
หากเป็นเรื้อรัง รักษาแล้วไม่ดีขึ้น หรือสงสัยสาเหตุ อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เช่น
- การตรวจหาเชื้อราด้วยกล้องจุลทรรศน์: ในรายที่สงสัยการติดเชื้อรา
- การเพาะเชื้อ: เมื่อสงสัยการติดเชื้อและต้องการระบุเชื้อ
- Patch test: เมื่อสงสัยผื่นแพ้สัมผัส
- ตรวจเลือด CBC และ ferritin/iron studies: เมื่อสงสัยภาวะโลหิตจางหรือขาดธาตุเหล็ก
- Vitamin B12, Zinc, หรือ Folate: เมื่อมีข้อบ่งชี้จากประวัติหรืออาการร่วม
- การตรวจระดับน้ำตาล: เมื่อสงสัยโรคเบาหวาน
- การตัดชิ้นเนื้อผิวหนัง (Skin biopsy) โดยทั่วไปไม่จำเป็นสำหรับผู้ป่วย แต่อาจพิจารณาในรายที่มีรอยโรคผิดปกติเรื้อรัง หรือสงสัยโรคอื่นที่ต้องยืนยันด้วยพยาธิวิทยา
วิธีรักษาโรคมุมปากอักเสบ
การรักษาขึ้นกับสาเหตุที่สงสัย และความรุนแรงของโรค การใช้ยาฆ่าเชื้อเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากยังมีความชื้นหรือปัจจัยที่ทำให้ผิวหนังระคายเคืองอยู่ตลอดเวลา โดยวิธีการรักษามีดังนี้
1. การดูแลผิวหนังและลดความชื้นของริมฝีปาก
การดูแลผิวถือเป็นพื้นฐานสำคัญของการรักษา วิธีการดูแลมีดังนี้
- หลีกเลี่ยงการเลียริมฝีปาก
- ซับน้ำลายบริเวณมุมปากอย่างอ่อนโยน ไม่ถูหรือแกะสะเก็ด
- ใช้ขี้ผึ้งบำรุงผิวปกป้องผิวบริเวณมุมปาก
- หลีกเลี่ยงลิปบาล์ม ลิปสติก หรือผลิตภัณฑ์ที่ทำให้แพ้หรือระคายเคือง
- ดูแลสุขอนามัยช่องปากและฟันปลอมให้เหมาะสม
- ในรายที่เกิดจากความชื้นและการระคายเคืองเป็นหลัก การดูแลเกราะป้องกันผิวจะมีส่วนช่วยให้อาการดีขึ้นได้มาก
2. การใช้ยารักษาเชื้อรา
- หากสงสัยว่ามีการติดเชื้อรา แพทย์อาจเลือกใช้ยารักษาเชื้อราร่วมด้วย
- ควรใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์ และหลีกเลี่ยงการทายาเข้าไปในช่องปากโดยไม่จำเป็น หากมีเชื้อราในช่องปากร่วมด้วย อาจต้องประเมินและรักษาเพิ่มเติม
3. การใช้ยารักษาเชื้อแบคทีเรีย
- หากสงสัยหรือยืนยันว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรีย แพทย์อาจพิจารณายารับประทานรักษาเชื้อแบคทีเรีย ตามความรุนแรงและความเหมาะสม
- ไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะเองโดยไม่มีข้อบ่งชี้ เพราะอาจทำให้เกิดการระคายเคือง เพิ่มความเสี่ยงต่อการดื้อยา และไม่ช่วยในกรณีที่สาเหตุหลักไม่ใช่แบคทีเรีย
4. การรักษาภาวะผิวหนังอักเสบ
- หากมีการอักเสบจากการระคายเคืองหรือผื่นแพ้สัมผัส แพทย์อาจพิจารณายาลดการอักเสบชนิดรับประทานหรือยาทาในระยะเวลาที่เหมาะสม โดยต้องประเมินว่ามีการติดเชื้อร่วมด้วยหรือไม่
- ไม่ควรใช้ยาสเตียรอยด์ชนิดทาเพียงอย่างเดียวโดยไม่ทราบสาเหตุ โดยเฉพาะเมื่อสงสัยการติดเชื้อรา เพราะอาจบดบังอาการและทำให้การติดเชื้อบางชนิดแย่ลงได้
5. การแก้ไขปัจจัยพื้นฐาน
ในผู้ที่เป็นซ้ำบ่อย ควรรักษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องร่วมด้วย เช่น
- รักษาภาวะขาดธาตุเหล็กหรือวิตามินที่ตรวจพบ
- ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดในผู้ป่วยเบาหวาน
- หลีกเลี่ยงสารที่ก่อการระคายเคืองหรือแพ้สัมผัส
- ประเมินฟันปลอมและการสบฟันในผู้ที่มีปัญหา
- รักษาโรคผิวหนังหรือโรคในช่องปากที่พบร่วมกัน
โรคมุมปากอักเสบใช้เวลารักษานานแค่ไหน?
ระยะเวลาในการรักษาจะขึ้นกับสาเหตุ ความรุนแรง และการแก้ไขปัจจัยกระตุ้น ผู้ป่วยจำนวนมาก มักเริ่มมีอาการดีขึ้นภายในไม่กี่วัน เมื่อได้รับการดูแลที่เหมาะสม และอาจหายภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ อย่างไรก็ตาม หากยังมีน้ำลายสะสม การติดเชื้อที่ไม่ได้รับการรักษา หรือมีภาวะขาดสารอาหาร อาการอาจยืดเยื้อหรือกลับมาเป็นซ้ำได้ หากรักษาเบื้องต้นแล้วไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 2–3 สัปดาห์ หรืออาการแย่ลง ควรกลับไปพบแพทย์เพื่อทบทวนการวินิจฉัยและพิจารณาตรวจเพิ่มเติม
วิธีป้องกันโรคมุมปากอักเสบ
- หลีกเลี่ยงการเลียหรือกัดริมฝีปากบ่อย ๆ
- ใช้ขี้ผึ้ง petrolatum หรือผลิตภัณฑ์ปกป้องผิวที่ไม่มีสารก่อการระคายเคือง
- ดูแลความสะอาดของช่องปากและฟันปลอม
- หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ทำให้ริมฝีปากแดง คัน หรือแสบ
- รับประทานอาหารให้หลากหลายและเพียงพอ
- ควบคุมโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ให้เหมาะสม
- หากเป็นซ้ำบ่อย ควรตรวจหาสาเหตุแทนการซื้อยามาทาซ้ำด้วยตนเอง
คำถามอื่นเกี่ยวกับโรคมุมปากอักเสบ
1.โรคมุมปากอักเสบแตกต่างจากโรคอื่นอย่างไร?
ผื่นอักเสบบริเวณมุมปาก อาจมีลักษณะคล้ายกับโรคผิวหนัง หรือการติดเชื้อชนิดอื่น การซักประวัติและตรวจรอยโรคจึงมีความสำคัญ ยกตัวอย่างเช่น
- Angular Cheilitis (โรคมุมปากอักเสบ) : มักมีรอยแตกเป็นร่อง แดง แสบ หรือเปื่อยชื้นบริเวณมุมปาก อาจเกิดข้างเดียวหรือสองข้าง และมักเจ็บเมื่ออ้าปาก
- Herpes labialis (โรคเริมที่ริมฝีปาก) : มักเริ่มจากอาการแสบหรือยิบๆ ก่อนเกิดตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่ม จากนั้นตุ่มจะแตกและกลายเป็นแผลหรือสะเก็ด มักกลับเป็นซ้ำบริเวณเดิม
- Contact dermatitis (โรคผื่นแพ้สัมผัส) : อาจมีอาการแดง แห้ง ลอก คัน หรือแสบที่ริมฝีปากและผิวหนังรอบปาก โดยสัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ที่ใช้ เช่น ลิปสติก ลิปบาล์ม หรือยาสีฟัน
- Impetigo (โรคผิวหนังติดเชื้อแบคทีเรีย) : อาจพบแผลถลอก ตุ่มพุพอง และสะเก็ดสีเหลืองคล้ายน้ำผึ้ง บางครั้งมีการลุกลามไปยังผิวหนังข้างเคียง
- หากพบแผลเรื้อรังข้างเดียว มีเลือดออกง่าย มีก้อน หรือไม่ตอบสนองต่อการรักษาที่เหมาะสม ควรประเมินโรคอื่นเพิ่มเติมตามความเหมาะสม
2.ควรพบแพทย์เมื่อใด?
- ควรไปพบแพทย์ หากมีอาการมุมปากแตกเรื้อรัง เป็นซ้ำบ่อย เจ็บมาก มีหนองหรือสะเก็ดเหลือง อาการลุกลาม หรือไม่ตอบสนองต่อการรักษาเบื้องต้น
- หากมีแผลข้างเดียวที่ไม่หาย มีเลือดออกง่าย มีก้อน หรือมีความผิดปกติของริมฝีปากที่เปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง ควรได้รับการตรวจเพื่อแยกโรคอื่นที่อาจมีลักษณะคล้ายกัน
**บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ด้านสุขภาพ ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ได้
Angular Cheilitis (โรคมุมปากอักเสบ) คืออะไร? สาเหตุ อาการ การวินิจฉัย และวิธีรักษา
หมอชิน-หมอหลิว แอลซีคลินิก
ผู้แต่ง : นพ.ชินดนัย วิกรัยพัฒน์ และ พญ.ปัทมา ปาประโคน พบ.วท.ม.ตจวิทยา (ผิวหนัง)
(หมอชิน-หมอหลิว) แพทย์ประจำแอลซีคลินิก ว.41671
เอกสารอ้างอิง
- Chelitis, Angular Chelitis, www.uptodate.com
- DermNet. Angular cheilitis. https://dermnetnz.org/topics/angular-cheilitis
- StatPearls. Angular Cheilitis. National Center for Biotechnology Information (NCBI). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK536929/
- Cabras M, Gambino A, Broccoletti R, et al. Treatment of angular cheilitis: A narrative review and authors’ clinical experience. Oral Diseases. 2020;26(6):1107–1115. doi:10.1111/odi.13183.
ฝากติดตามบทความดีๆเรื่อง โรคผิวหนัง ผมร่วง ผมบาง เล็บ ความงาม เลเซอร์ และการผ่าตัดเล็ก ได้ที่คอลัมน์บทความนะครับ
บทความที่เกี่ยวข้อง
บทความด้านโรคผิวหนังอักเสบ
- โรคผิวหนังอักเสบ (Eczema) คืออะไร สาเหตุ อาการ การรักษา
- โรคผิวหนังอักเสบเรื้อรัง Lichen Simplex Chronicus คืออะไร อาการ การรักษา
- ผิวหนังอักเสบแบบวงกลม Nummular Eczema คืออะไร สาเหตุ อาการ การรักษา
- ผื่นรูปเหรียญ โรคผิวหนังอักเสบวงกลม nummular eczema คืออะไร สาเหตุ อาการ การรักษา
- โรคตุ่มน้ำใสที่มือ ผิวหนังอักเสบ (Dyshidrosis) คืออะไร รักษายังไงดี
- ผิวหนังอักเสบรอบปาก ผื่นแดงรอบริมฝีปาก คืออะไร สาเหตุ อาการ การรักษา
- โรคสะเก็ดเงิน คืออะไร สาเหตุ อาการ และการดูแลตัวเอง
- รักษาสะเก็ดเงิน ทำยังไง ยากิน ยาทา ยาฉีด ฉายแสงอาทิตย์เทียม
- ฉายแสงรักษาสะเก็ดเงิน ฉายแสงอาทิตย์เทียม คืออะไร ดียังไง ต้องฉายบ่อยแค่ไหน
- ยาฉีด รักษาสะเก็ดเงิน ยาชีวโมเลกุล Biologic drug คืออะไร มีข้อดียังไง
- ยาฉีดรักษาสะเก็ดเงิน Taltz ทอลซ์ คืออะไร ดียังไง ฉีดบ่อยแค่ไหน
- ILUMYA (Tildrakizumab) ยาฉีดรักษาสะเก็ดเงิน ยาฉีดชีวโมเลกุล ฉีดทุก 3 เดือน
- โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนังอักเสบ (Atopic Dermatitis)
- โรคตุ่มนูนคันเรื้อรัง (Prurigo nodularis) คืออะไร รักษายังไงดี
- โรคเซบเดิร์ม (Seborrheic Dermatitis) ผิวหนังอักเสบ ที่ร่องจมูก หู หนังศีรษะ
- โรคผื่นขุยกุหลาบ โรคกลีบกุหลาบ สาเหตุ อาการ และการรักษา
- รักษา โรคผื่นกุหลาบ เกลื้อนกุหลาบ ทำยังไง ยากิน ยาทา การฉายแสง
- ผิวหนังอักเสบจากแมลงก้นกระดก (Paederus dermatitis) รักษายังไงดี
- รอยดำหลังการอักเสบ (PIH) เกิดจากอะไร สาเหตุ อาการ การรักษา
- ตุ่มนูนคันที่ขา โรคไลเค่นอะไมลอยโดซิส คืออะไร สาเหตุ อาการ การรักษา
- บทความด้านโรคผิวหนัง ผมร่วง ผมบาง เล็บ
- บทความด้านความงาม สิว ฝ้า กระ เลเซอร์ โบท็อก ฟิลเลอร์ ร้อยไหม และการปรับรูปหน้า
- บทความผ่าตัดเล็ก กำจัดไฝ กระเนื้อ ติ่งเนื้อ ก้อนที่ผิวหนัง แผลเป็นนูน และวัคซีน
ติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
แอลซีคลินิกสาขาโคราช ตรงข้ามตลาดสวายเรียง จ.นครราชสีมา
โทร 044-263265 , 085-6566639 เปิด 09.00-19.00 น. (หยุดทุกวันศุกร์)
Line id : lcclinic-korat
แผนที่ แอลซีคลินิก สาขาโคราช จ.นครราชสีมา
—
แอลซีคลินิกสาขาประโคนชัย ซอยบขส.ประโคนชัย จ.บุรีรัมย์
โทร 044-163455 , 095-6026953 เปิด 09.00-19.00 น. (หยุดทุกวันพุธ)
Line id : lcclinic
แผนที่ แอลซีคลินิก สาขาประโคนชัย จ.บุรีรัมย์
—-
Facebook : LC Clinic
Website : www.lcclinics.com